Cumhuriyet Öncesi Mersin’de Sanayi


Bu makale 2015-11-12 10:08:38 eklenmiş ve 1150 kez görüntülenmiştir.
DR. MUSTAFA ERİM



Mersin 1830’lı yıllarda bir köy iken 40-50 yıl içinde bir ticaret başkentine dönüşmüştür. 1860 yılından başlayarak 1920 yılına kadar Mersin’de üretime yönelik pek çok tesis kurulmuştur. Bunlardan başlıcaları şunlardır:

1.Mersin'in en eski tesisi 1863 yılında İngiliz asıllı Gold adlı bir kişi tarafından kurulan çırçır fabrikasıdır. Bu şahıs aynı fabrikayı Adana ve Tarsus'ta da kurmuştur. Amerikan İç Savaşı nedeni ile pamuk üretim alanları daralan İngilizlerin yeni üretim alanları bulmak için dünyanın çeşitli yerlerinde arayış içinde olduğu yıllarda bu tesisler kurulmuştur.

2. Türkiye'de en büyük İngiliz Kuruluşlarından olan Wittall Şirketinin öncülüğünde 1900 yıllarında Londra'da kurulan Mersina Oil Mill Co. Ltd. tarafından, Mersin'de Tarsus yolu yakınlarında bir yağ fabrikası kurulmuştur. Şirketin 1400 paya bölünmüş olan 14.000 Sterlin sermayesi Wittall ailesine ait bulunmaktaydı. 1911 yılında şirket sermayesi iki katına çıkarıldı ve yine aynı aileye ait olarak devam etti. Cumhuriyet'ten sonra bir süre Turyağ tarafından çalıştırıldı. I.Dünya Savaşı sırasında 1915 yılında Fransızlar tarafından bu tesis denizden bombalanmıştır. Daha sonra bu bina Deniz Kuvvetleri Komutanlığına geçmiştir. Çatısı çökmüş olan bu yapı halen ayaktadır. 

3.Şimdi 52 katlı Gökdelen binasının bulunduğu yerde Bodosaki tarafından yaptırılan bir fabrika bulunmaktaydı. Sonraları Şaşati'ler, İçpak, Çukurova Fabrikaları tarafından işletilen bu yapının yanında bulunan Bodasaki'ye ait evin üzerinde bulunan Yunanca yazıdan anlaşıldığına göre, fabrika ve ev 8.8.1910 tarihinde Thomas Anasyadis adında bir ustaya yaptırılmıştır. Fabrika önce sadece un fabrikası olarak yapılmış iken, sonradan sabun, buz, çeltik ve 4500 iğlik iplik fabrikaları ilave edilmiştir. Fabrika ayrıca, hindistan cevizinden coco yağı üretmekteydi. Fabrikaya istasyondan bir dekovil hattı bağlantısı vardı. Bu hat Mesudiye Mahallesinin kuzeyinden geçerek fabrikaya varıyordu. İşgalden sonra hat sökülmüştür.

4. Şimdiki Soğuksu Caddesi üzerinde Çukurova Ekmek Fabrikası karşısında, Molla Hamit'e ait binada yine Bodasaki'ye ait bir un fabrikası mevcuttu. Bu fabrika da Küçük Hamam yanından gelen bir dekovil hattı ile istasyonla bağlantılıydı. 120 beygir motorla çalıştırılan Bodasaki Un Fabrikaları yılda 200.000 Kg. buğday işliyordu. 

5.ASEO Fabrikaları 1921 yılında kurulmuştur. Tarsus Caddesi üzerinde bulunuyordu. 150 beygir gücünde bir motorla çalışan fabrikada yılda 648.000 Kg. pamuk işleniyordu. 

6.Mahmudiye Mahallesinde bulunan Kokanaki Fabrikası 1903 yılında inşa edilmiştir. 35 beygir gücünde bir gaz türbiniyle çalışıyordu. Pamuk ve Buz bölümleri vardı. Yılda 927.000 Kg. pamuk işlenmekte ve 35.000 Kg. buz üretilmekteydi. 

7. Miğıdiç - Zelviyan Fabrikaları 1911 yılında kurulmuştur. Çırçır, un, çevirme, pres ve kırma kısımlarından oluşuyordu. Yılda 1,5 milyon Kg. kozayı kabuğundan ayırır ve 2.280.000 Kg. kütlüyü pamuk haline getirirdi. 80 beygir gücünde bir buhar makinası ile çalışıyordu.

8.Mesudiye Mahallesinde Cemal Paşa Caddesi üzerinde bulunan Mandeli Fabrikası 1898 yılında kurulmuştur. 45 beygir gücünde bir buhar motoruna sahipti. Yılda 300.000 Kg. pamuk işlemekte ve 200.000 Kg. buz üretmekteydi.

9.Müftü Köprüsünü biraz geçtikten sonra sol tarafta bulunan ve su ile çalışan Müftü Fabrikası 150 beygirlik bir motorla sahipti. Un ve pamuk kısımları bulunan fabrikada, yılda 25.000 Kg. un üretiliyor ve 6.000 Kg. pamuk işleniyordu. 

10.Cumhuriyet'ten sonra, Cumhuriyet Un Fabrikası adı ile faaliyet gösteren Mavromati Un Fabrikası da su gücü ile çalışmaktaydı. Motor gücü 75 beygirdi. Yılda 144.000 Kg. un üretilir ve 100.000 Kg. pamuk işlenirdi. 12 adet çırçır makinesine sahipti. 

11. Menteş Köyünde İsa Ersoy adlı kişiye ait bir Un değirmeni mevcuttu.

12.Yukarıda sayılanların dışında, Silifke Caddesi üzerinde bir Makarna Fabrikası ve Fabrikalar caddesinde irili ufaklı tesisler  bulunuyordu. 

1880 tarihli Adana Vilayet Salnamesi'nde Mersin Sanayi hakkında şunlar yzılmaktadır:"Kasabai mezkure ahalisinin zaruriye ve beytiyesi olan emtea ile kaza dahilinde yünden aba, şalvar ve pamuktan bez ve astar nesiç imal ve bunlar kaza dahilinde sarf ve istimal olunur."

 

 

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
Uysallar
ÇOK OKUNANLAR
SON YORUMLANANLAR
E-Mail Bülten Kaydı
Döviz Kurları
Blok 1
Arşiv Arama
- -
Blok 2
Anket
Blok 3.Reklam Alanı
Anamur Haber
© Copyright 2018 Gazi Soft. Tüm hakları saklıdır. Bu site Gazi SOFT haber yazılımı alt yapısı ile yapılmıştır.
GÜNDEM
Kadına Şiddet
Anayasa Haberleri
Trafik Kazaları
Yerel Seçimler
SPOR
Galatasaray
Fenerbahçe
Basketbol Haberleri
Şampiyonlar Ligi
SİYASET
Devlet Bahçeli
Kemal Kılıçdaroğlu
AKP Haberleri
EĞİTİM
Eğitim Haberleri
Eğitim Bakanlığı
A.Ö.L.
Eğitim Portalı
DÜNYA
Anamur Haber
Avrupa Haberleri
Amerika Gündemi
Suriye İç Savaş
Arıkan Meselesi