Cumhuriyet Dönemi Mersin’de Sanayii


Bu makale 2015-11-20 14:16:35 eklenmiş ve 684 kez görüntülenmiştir.
DR. MUSTAFA ERİM


  1. Çukurova Sanayi İşletmeleri T.A.Ş. Fabrikaları : 1906 yılında Hanna Butros'dan satın alınan arsanın üzerine Bodasaki bir fabrika kurmuştu. Kurtuluş savaşından sonra Mersin’de yaşayan Rum ve Ermeni kökenli pek çok insan gibi Bodosaki de Mersin’i terk etti.  Fabrika  Şaşati Biraderlere geçti. Şaşatilerin yaşadıkları ekonomik kriz nedeniyle tesis, Maliye Bakanlığınca  müzayedeye çıkarıldı. Fabrikayı,  büyük hissesi Türkiye İş Bankasına ait olan İçel Pamuk ve Yağ T.A.Ş. (İÇPAK) firması 1938 yılında satın aldı.

Fabrikada, pek çok üretim tesisi bulunmaktaydı. İplikhane (4500 iğlik),Buz Fabrikası, Un Fabrikası, Çırçır Fabrikası, Çeltik Fabrikası ve  coco yağı imalatı eden bölümler mevcuttu.  Hindistan cevizi ithalinin kesilmesi üzerine, yağ fabrikasında ilk kez  çiğitten yağ üretilmeye başlandı.. Fabrika zarar etmekteyken  İÇPAK’ın burayı işletmesiyle birlikte fabrika kar etmeye başladı. İÇPAK fabrikanın pek çok bölümünü yeniledi. Uzun yıllar  Mersin için bir istihdam kapısı oldu bu tesisler. 1948 yılında fabrikanın, yağ, sabun, çırçır, teneke bölümleri tamamen yandı.  1958 yılında ise  elektrik kontağından çıkan bir yangın sonucunda un bölümü de tamamen yandı.  Fabrikada sadece iplik ve dokuma bölümleri kaldı. Fabrika daha sonra Adana Mersin karayolu üzerinde ki yeni yerine taşındı. Fabrikanın tesisleri uzun süre metruk bir vaziyette kaldı. Bu arsa daha sonra Etken adlı Anonim Şirkete ve oradan da Pamukbank'a satıldı.. Şimdi bu arsanın üzerinde  52 katlı Gökdelen Binası  bulunmaktadır.

  1. Turyağ : Cumhuriyet öncesi 1910 yılında 14.000 sterlin sermaye ile kurulan bir tesis olan Mersina Oil Mill Co. Ltd. şirketi çeşitli nedenlerle I. Dünya Savaşından sonra Ziraat Bankasına devredilmiştir. Ziraat Bankası fabrikayı 1938 yılına kadar "Nebati Yağ ve Sabun Fabrikası" olarak işletmiştir. Daha sonra "Türkiye Yağ ve Mamulâtı Sanayi Limited Şirketi"ne 5 yıllığına kiraya vermiştir. Merkezi İstanbul'da olan  ve İzmir'de bir şubesi bulunan "Turyağ" Mersin'e de bir şube açmıştır. Mersin'deki fabrika 1948 yılına kadar işletilmiştir. Turyağ, 1948 yılında fabrikayı kapatarak tasfiye etmiştir.

 

  1. Çırçır ve Prese Fabrikası: Zelviyan ve Miğırdiç Kardeşler tarafından kurulan bu fabrika sonradan Hazineye intikal etmiştir. Hazine bu fabrikayı satışa çıkarmış ve fabrikayı  Hacı Ömer Kutay ve Ziya Eraydın satın almıştır. 1944 yılında Mustafa Güleç tarafından satın alınmıştır.Fabrika yılda 500 ton pamuk işleme kapasitesine sahipti. 64 beygir gücünde bir lokomobil ile çalışmakta idi. Ayrıca çırçır bölümünde de 23 çırçır, bir prese ve bir şifleme bölümü vardı. Bu  fabrika daha sonra faaliyetini durdurmuş ve kapanmıştır.

 

  1. Cumhuriyet Demirhanesi : Mustafa Şaman 1926 yılında demir, torna ve tesviye atölyesi olarak kurulmuştur. Kuvvayi Milliye Caddesi'nde bulunmaktaydı. Bu tesis daha sonra Anonim şirkete dönüştürülmüş ve Şamamlar Demir Döküm Tesisleri adını alınmıştır. Türkiye'nin Çimento ve Şeker Fabrikalarına yedek parça imalatı yapan ve  yurt dışında bir çimento fabrikasının tamamını  inşa etmiş olan önemli bir tesisti. Bu fabrika da ekonomik kriz nedeniyle kapanmıştır.

 

  1. Veli Tevfik Mobilya Fabrikası : Mahmudiye Mahallesinde 159 sokağın sonunda bulunmaktaydı. Ülkemizde seri imalata geçerek  mobilya üreten ilk atölyelerdendir. Çok çeşitli  mobilya imal edilen bu atölyede yurt içi sevkiyatı olmakla birlikte yurt dışına ihracat yapılmaktaydı.  Fabrika’nın bünyesinde  bir çırçır bölümü de mevcuttu. 1930 yılında dünyada başlayan ekonomik kriz bu fabrikayı da etkilemiş ve kapanmak zorunda kalmıştır.

 

  1. Abdülkadir Perşembe tarafından 1937 yılında açılan Perşembe Çırçır Fabrikası o dönemin önemli bir tesisiydi. Şahıs tesisi olan bu fabrika daha sonra şirket haline dönüştürülmüştür. 50 beygir gücünde bir dizel motorla çalışan fabrikada 14 çırçır vardı ve yılda 500 ton pamuk işleniyordu. Abdülkadir Perşembe'nin ölümünden sonra fabrika kapandı ve depo olarak kullanıldı.

 

  1. Buz ve Çivi Fabrikası; Şükrü Şıhman tarafından1926 yılında kurulmuştur. Kuvayi Milliye Caddesinde eski Çukurova Fabrikasının karşısında bulunan bu fabrika buz ve çivi imal etmekteydi. Daha sonra ticari faaliyetine son vermiştir.

 

  1. M.Alanya ve Kardeşleri Fabrikası : 1926 yılında kurulan ve  belediye binasının yanında faaliyet gösteren bir tesisti. Nal ve saç işleri imalatı yapan bir tesisti.  Fabrika  10 beygir kuvvetinde gaz motoru ile çalışmaktaydı. Yılda  20.000 adet nal imal ediliyordu. İlerleyen dönemlerde  burada  harman makinesi imalatı da yapılmıştır.

 

  1. Sabun Fabrikaları : Mersin’de pek çok sabun fabrikası bulunmaktaydı. Bunların bir kısmı şunlardır; Salah Gandur, Nazım Miskavi, Kadri ve Mustafa Sabuncu, Zekeriya ve Mehmet Ergenç, Şevket Pozcu, Sadettin Abdülgani ve Vecihi Haddat Sabun fabrikaları …Uzun süre imalat yapan bu tesislerin hiçbir günümüze ulaşamamıştır.

Mersin’in kuruluşu ile birlikte  bu şehirde pek çok üretim tesisi, atölyesi ve fabrika kurulmuştur. Bu fabrikaların en önemlileri Rum ve Ermenilere ait idi. Bu şahıslar çeşitli nedenlerle bu şehirden ayrıldılar ve fabrikaları ya hazineye ya da Ziraat Bankasına devredildi. Oradan da müzayede sonucu çeşitli şahıs ve şirketlere ucuz bedellerle satıldı. Ama bu tesis ve fabrikaların hiç biri günümüze kadar ulaşamadı. Ya iflas, ya yangın yada ekonomik kriz nedeniyle tümü kapandı. 16.11.2015

                                                                                             Mustafa Erim

 

                                                                                              Kent Tarihçisi

Yorumlar
Adınız :
E-Mail :
Başlık :
Yorumunuz :
Güvenlik :
Değiştir  
Toplam 0 yorum. Tüm yorumları okumak için tıklayın.
Diğer yazıları...
Köşe Yazarları
 ‹ 
 › 
Uysallar
ÇOK OKUNANLAR
SON YORUMLANANLAR
E-Mail Bülten Kaydı
Döviz Kurları
Blok 1
Arşiv Arama
- -
Blok 2
Anket
Blok 3.Reklam Alanı
Anamur Haber
© Copyright 2018 Gazi Soft. Tüm hakları saklıdır. Bu site Gazi SOFT haber yazılımı alt yapısı ile yapılmıştır.
GÜNDEM
Kadına Şiddet
Anayasa Haberleri
Trafik Kazaları
Yerel Seçimler
SPOR
Galatasaray
Fenerbahçe
Basketbol Haberleri
Şampiyonlar Ligi
SİYASET
Devlet Bahçeli
Kemal Kılıçdaroğlu
AKP Haberleri
EĞİTİM
Eğitim Haberleri
Eğitim Bakanlığı
A.Ö.L.
Eğitim Portalı
DÜNYA
Anamur Haber
Avrupa Haberleri
Amerika Gündemi
Suriye İç Savaş
Arıkan Meselesi